اطفای حریق

مقدمه
آتش سوزی یکی از مخاطراتی است که هر روزه در زندگی با آن مواجه هستیم. برای مقابله با آتش سوزی شناخت صحیح
از آتش وراه های اطفای آن ضروری است. شعله آتش حاصل ترکیب سریع اکسیژن با ماده سوختنی است. هرگاه این ترکیب
به شکل ناخواسته رخدهد یا از کنترل خارج
شود به آن آتش سوزی می گوییم.
سه عامل اصلی در ایجاد آتش نقش دارند:
1( اکسیژن
2( ماده سوختنی
3( حرارت
این سه عامل در کنار یکدیگر مثلث حریق را تشکیل می دهند.
ممکن است در برخی منابع از چهاروجهی حریق هم یاد شده باشد که وجه چهارم آن واکنش های زنجیره ای سوختن است.
راه های خاموش کردن آتش )اطفای حریق( هم بر اساس اضالع همین مثلث اجرا می شوند. آتش با قطع یا محدود کردن
حداقل یکی از اضالع مثلث خاموش می شود:
1( قطع یا محدود کردن اکسیژن: به این روش اطفا، خفه کردن می گویند
2( قطع یا کاهش حرارت: به این روش اطفا، سرد کردن می گویند
3( محدود کردن ماده سوختنی: به این روش اطفا، جداسازی می گویند.
ضمناً قطع واکنش های شیمیایی سوختن نیز می تواند موجب خاموش شدن آتش از طریق اخالل در روند ترکیب اکسیژن با
ماده سوختنی شود.
طبقه بندی آتش سوزی ها
اولین گام برای خاموش کردن آتش شناخت ماده در حال سوختن است، بر این اساس در منابع مختلف مواد سوختنی را به
گروه ها ) طبقات ( مختلف تقسیم کرده اند، این گروه بندی اساس انتخاب روش و ماده اطفایی هم قرار می گیرد، حروف
بزرگ انگلیسی که بر رویخاموش کننده ها ) کپسول آتش نشانی ( مشاهده می شوند نیز بیانگر مناسب بودن آن خاموش
کننده برای طبقات آتش بر اساس گروه بندی مواد سوختنی است. استانداردهای مختلفی برای گروه بندی آتش سوزی ها
وجود دارد که در اینجا بر اساس استاندارد طبقه بندی آتش سوزی ها بیان خواهد شد:
فصل چهارم : اطفای حریق
گروه آتش توضیحات مثال
چوب، کاغذ، پارچه، پالستیک و…
مواد خشک، معموالً پس از سوختن از خود خاکستر به جای
می گذارند، ممکن است شعله دار یا درون سوز باشند.
جامدات قابل اشتعال
مایعات قابل اشتعال سطحی سوزند، روی آب شناور می شوند. بنزین، نفت، گازوئیل و…
متان، پروپان و…
در حجم مشخص ایجاد انفجار می کنند، معموالً به سرعت و
باحرارت کم شعله ور می شوند.
گازهای قابل اشتعال
فلزات قابل اشتعال می توانند با اکسیژن هوا یا آب واکنش دهند و تولید شعله کنند. لیتیم، سدیم، پتاسیم و…
کلیه لوازم برقی
حریق الکتریکی مطلق وجود ندارد. قبل از هر اقدامی باید جریان
برق قطع شود.قبل از قطع جریان اطفا با آب ) به دلیل رسانا
بودن ( ممنوع است.
برق و الکتریسیته
خاموش کننده ها
مهم ترین گام در اطفای حریق و جلوگیری از گسترش آن، کنترل حریق در لحظات اولیه است، در صورت عدم کنترل
سریع، گسترشحریق با سرعتی بسیار زیاد صورت گرفته و در مدتی کوتاه آسیب های فراوانی را بر جای می گذارد. در
زندگی شهری معموالً دردسترس ترین ابزار برای اطفای حریق خاموش کننده ها ) کپسول ( هستند. الزم است
شهروندان انواع و نحوه کار با خاموش کننده ها را برای انجام شهروندان انواع و نحوه کار با خاموش کننده ها را برای
انجام بهترین اقدام در زمان حادثه فرابگیرند.
از نظر کاربرد خاموش کننده ها را می توان مطابق جدول زیر تقسیم نمود :
آتش سوزی مواد خشک مایعات قابل اشتعال گازها الکتریسیته
نوع مواد خاموش کننده
آب بسیار موثر
کف موثر بسیار موثر
پودر کمی موثر موثر موثر کمی موثر
گاز 2CO موثر بسیار موثر
مواد هالوژنه کمی موثر موثر بسیار موثر
به این نکات توجه کنید:
1( قدرت پرتاب خاموش کننده ها بر اساس حجم و ماده اطفایی مشخص است، مثالً خاموش کننده آب قدرت پرتاب
قدرت پرتاب کمتر ) در حدود 2 باالتری دارد و می تواند از فاصله دورتر اطفا را انجام دهد ولی خاموش کننده 2CO
متر( دارد که الزم است از فاصله نزدیک تر به حریق استفاده شود.
2( در حریق گازها تا زمان قطع جریان گاز خاموش کردن شعله باعث انتشار گاز و انفجار می گردد، از این رو تا قطع
نشدن جریان یا انتقال منبع به فضای باز، بهترین اقدام دور کردن مواد قابل اشتعال از شعله و جداسازی است.
3( در شرایط ایده آل و امکان انتخاب، بهترین گزینه برای جامدات آب ) به دلیل درون سوزی جامدات و قدرت نفوذ آب(
، برای مایعات در حجم کم پودر و در حجم باال فوم ) کف( به دلیل سطحی سوز بودن مایعات ، برای حریق های
الکتریکی 2CO به دلیل رسانا نبودن و مخرب نبودن این ماده اطفایی
4( اطفای حریق جامدات با پودر به دلیل درون سوزی جامدات، معموالً موقتی است و حریق مجدداً شعله ور می گردد.
5( خاموش کننده 2CO برای اطفای مایعات معموالً نتیجه موفقیت آمیزی ندارد، اگر انتخاب های دیگری در دسترس بود
از فوم یا پودر استفاده کنید.
6( خاموش کننده 2CO در زمان تخلیه الکتریسیته ساکن ایجاد می کند، بهتر است یا با دستکش از آن استفاده کنید یا
در زمان استفاده خاموش کننده را روی زمین بگذارید.
7( خاموش کننده 2CO در زمان تخلیه صدای بلندی ایجاد می کند ضمناً در صورتی که مستقیم به سمت بدن تخلیه شود
می تواند باعث یخ زدگی و آسیب های جدی ناشی از سرماسوختگی شود.
اطفای حریق با خاموش کننده دستی
در اولین گام خاموش کننده مناسب با حریق مورد نظر را انتخاب کنید، انتخاب خاموش کننده اشتباه می تواند خطرناک باشد
) مثال استفاده از آب برای حریق های الکتریکی(
-1 پین ) ضامن ( خاموش کننده را خارج کنید، .این کار را در زمان استفاده از خاموش کننده انجام دهید چراکه در زمان
حمل ممکن است ناخواسته باعث خارج شدن ماده اطفایی شوید.
-2 بن حریق ) ماده در حال سوختن را( بیابید . شعله را هدف قرار ندهید.
-3 اهرم را فشار دهید .
-4 آتش را از یک سمت به سمت دیگر جارو کنید.
توجه داشته باشید که میزان پرتاب هر خاموش کننده بر اساس نوع ماده و ظرفیت متفاوت است، اما به طور کلی برای خاموش
کننده هایی که به صورت عمومی در دسترس هستند فاصله ای در حدود 5.1 یا 2 متر با حریق مناسب است. (برای تخلیه
خاموش کننده می توانید تا اولین جایی که حرارت شعله را روی صورت خود احساس کردید به شعله نزدیک شوید)